ΣΕΞ ΚΑΙ T.V.

Το κουτί με τις γυμνές

1.  /  2.

ΤΟ ΖΑΠΙΝΓΚ ΤΟΥ ΗΔΟΝΟΒΛΕΨΙΑ

Κλειδαρότρυπα 24 ιντσών

Ανάμεσα σε πολλές άλλες ψευτοτούρκικες λέξεις που διασκέδαζαν το αθηναϊκό κοινό πριν από μια εικοσαετία (για παράδειγμα "τσογλάν ντοκτόρ" ο παιδίατρος) ξεχώριζε η μετάφραση της ακόμα νέας για την ελληνική κοινωνία τηλεόρασης: "μπανιστίρ ντουλάπ". Ηταν λίγο δύσκολο εκείνη την εποχή που το γυαλί μονοπωλούσαν οι πιονιέροι Ελλη Ευαγγελίδου, Νίκος Μαστοράκης, Ζάχος Χατζηφωτίου ή ακόμη και ο Γεώργιος Γεωργαλάς να προβλέψουμε ότι η μεταγλώττιση αυτή θα ανταποκρινόταν κάποτε τόσο πολύ στην πραγματικότητα. Σήμερα βέβαια είναι αδύνατον να φανταστεί κανείς τη σύγχρονη τηλεόραση (όχι μόνο την ελληνική) αποκομμένη από την ηδονοβλεπτική διάθεση του τηλεθεατή.
Ο ηδονοβλεψίας φυσικά δεν γεννιέται από την τηλεόραση. Η αίσθηση της όρασης συμμετέχει στον σεξουαλικό ερεθισμό και την ερωτική ικανοποίηση από "κτίσεως κόσμου". Ενας απ' τους πιο ονομαστούς ηδονοβλεψίες όλων των εποχών, ο βασιλιάς Δαυίδ, πλήρωσε το πάθος του αυτό με την απώλεια της θεϊκής εύνοιας. Ολα ξεκίνησαν ένα βράδυ που ο Δαυίδ είχε αϋπνίες και έκανε ασυναίσθητα ένα αθώο μπανιστήρι. "Μίαν δε ημέραν, κατά την δύσιν του ηλίου, ο Δαυίδ ηγέρθη από το ανάκλιντρόν του και περιεπάτει επί του δώματος του βασιλικού οίκου, και από το δώμα είδε γυναίκα λουομένην. Η γυνή ήτο εξόχως ωραία". (Βασιλειών Β', κεφ. 11,2). Χωρίς να χάνει το χρόνο του ο Δαυίδ ζήτησε να του φέρουν τη γυναίκα, τη Βηρσαβέε και "εκοιμήθη μετ' αυτής". Εκείνη έμεινε έγκυος, οπότε ο βασιλιάς έστειλε τον άντρα της στο μέτωπο για να σκοτηθεί και την παντρεύτηκε. Η Παλαιά Διαθήκη περιγράφει την οργή του Θεού για τις άνομες πράξεις του εκλεκτού του. Το ενδιαφέρον είναι ότι η παρέμβαση του Κυρίου εμφανίζεται ως φωτεινή απάντηση στη σκοτεινή οφθαλμοπορνεία και τις αλυσιδωτές συνέπειές της: "Ούτω λέγει ο Κύριος. Ιδού, θα εγείρω κακά ενεντίον σου από αυτόν τούτον τον οίκον σου και θα λάβω τας γυναίκας σου από έμπροσθεν των οφθαλμών σου και θα τας δώσω εις τον πλησίον σο, ο οποίος θα κοιμηθή με τας γυναίκας σου ενώπιον του ηλίου τούτου. Διότι συ μεν ενήργησες κρυφίως, εγώ όμως θα πράξω τούτο ενώπιον ολοκλήρου του Ισραήλ υπό το άπλετον φως της ημέρας." (ο.π. κεφ. 12,7)
Αυτή η σκληρή τιμωρία που επιφυλάχθηκε στον βιβλικό ηδονοβλεψία δεν θα είχε ασφαλώς επιβληθεί αν ο Δαυίδ είχε περιοριστεί στον οπτικό ερεθισμό και δεν είχε σπέυσει να συνευρεθεί με την ωραία λουομένη. Πολλούς αιώνες αργότερα, ο Φρόιντ σφράγισε με τη δική του θεωρία τις σύγχρονες αντιλήψεις για το "αμάρτημα" της οφθαλμοπορνείας. Τα πράγματα τώρα αντιστρέφονται. Σύμφωνα με την ψυχανάλυση, η ηδονοβλεψία είναι παρέκκλιση (ή και διαστροφή) μόνο όταν η παρακολούθηση του γυμνού σώματος ή ερωτικών σκηνών άλλων ανθρώπων είναι αυτοσκοπός που καταλήγει στον οργασμό, είτε με αυνανιστικές πράξεις, είτε χωρίς αυνανισμό. Οπως διαβάζουμε στις 'Τρεις μελέτες για τη θεωρία της σεξουαλικότητας' "Η ηδονοβλεψία καταλήγει σε διαστροφή, α) όταν περιορίζεται αποκλειστικά στα γεννητικά όργανα, β)όταν συνδυάζεται με την υπερνίκηση της αηδίας (voyeurs: θεατές των αφοδευτικών λειτουργιών), γ) όταν εκτοπίζει τον ομαλό σεξουαλικό στόχο αντί να τον προετοιμάζει." (σελ. 35,36).
Δεν παραλείπει ωστόσο ήδη από το 1905 ο Φρόιντ να επισημάνει το γεγονός ότι η οφθαλμοπορνεία συνδέεται με την τέχνη: "Η κάλυψη του σώματος που επέβαλε προοδευτικά ο πολιτισμός κρατάει άγρυπνη την σεξουαλική περιέργεια, η οποία τείνει να ολοκληρώσει την εικόνα του σεξουαλικού αντικειμένου, αποκαλύπτοντας τα κρυμμένα μέρη, αλλά μπορεί να μεταστραφεί στο καλλιτεχνικό (να "μετουσιωθεί"), αν είναι κανείς σε θέση να εκτρέψει αυτό το ενδιαφέρον από τα γεννητικά όργανα στη γενική διάπλαση του σώματος. Μια παραμονή σε αυτόν τον ενδιάμεσο σεξουαλικό στόχο της σεξουαλικά τονισμένης θέασης χαρακτηρίζει ως ένα βαθμό τους περισσότερους κανονικούς ανθρώπους, τους δίνει μάλιστα τη δυνατότητα να κατευθύνουν μια ορισμένη ποσότητα της λίμπιντό τους σε ανώτερους καλλιτεχνικούς στόχους." (στο ίδιο)
Αυτή η μεταστροφή του σεξουαλικού ερεθισμού σε καλλιτεχνικό συναίσθημα που περιέγραψε ο Φρόιντ έχει βρει την απόλυτη μορφή της στο ζάπινγκ του τηλεθεατή. Με το απλό πάτημα ενός κουμπιού η οθόνη της τηλεόρασης μας μεταφέρει απ' το ημίφως μιας κρεβατοκάμαρας στη φαντασμαγορία μιας όπερας. Η 'τσόντα' και η 'υψηλή τέχνη' εναλλάσσονται στις άκρες των δακτύλων μας. Μπορούμε μόνοι μας να επιλέξουμε το ένα ή το άλλο. Τα ποσοστά θεαματικότητας γέρνουν βεβαίως συντριπτικά προς την πρώτη εκδοχή.
Η τηλεόραση δεν είναι το πρώτο 'θαυματουργό κουτί' για τον ηδονοβλεψία. Προϋπήρξε το 'πανόραμα' του πλανόδιου θαυματοποιού: ένα κουτί με οπές στην περίμετρό του απ' όπου μπορούσε κανείς να θαυμάσει απαγορευμένες σκηνές σε κινητά ή ακίνητα σκίτσα και φωτογραφίες. Ηδη απ' το 1677 υπήρχαν παρόμοια κατασκευάσματα με δεκαοκτώ οπές για ταυτόχρονη παρακολούθηση. Η παράδοση αυτή της ταυτόχρονης παρακολούθησης και της κυκλικής διάταξης των ηδονοβλεψιών πήρε σήμερα 'σάρκα και οστά' στα peep shows των κακόφημων συνοικιών.
Η τηλεόραση ακολουθεί διαφορετικό δρόμο. Απελευθερώνει τον παρατηρητή απ' τους περιορισμούς της οπής (ή της κλειδαρότρυπας) αλλά ταυτόχρονα τον απομακρύνει απ' τους συμπαρακολουθούντες και τον απομονώνει εντελώς απ' το αντικείμενο του θαυμασμού του. Η κλασική σκηνή, όπου μόνο μια συστάδα θάμνων χωρίζει τον βέβηλο ηδονοβλεψία απ' τη λουόμενη παρθένα, είναι πολύ απόμακρη για τον σύγχρονο "τηλεμπανιστηρτζή". Τη μελαγχολική αυτή διαπίστωση εκφράζει πολύ εύγλωττα ένας σύγχρονος υμνητής της ηδονοβλεψίας, ο γερμανός φιλόσοφος Ούλριχ Χολμπάιν. "Ενα απ' τα κυριότερα στοιχεία της παραδοσιακής οφθαλμοπορνείας είναι ότι ο ηδονοβλεψίας μπορούσε ανά πάσα στιγμή να παραβεί τις αρχές του και να αθετήσει την αυτοσυγκράτηση της μη ανάμιξης. Τώρα είναι καταδικασμένος να παραμένει στη θέση του ηδονοβλεψία. Μένει μονάχος του με ένα αντικείμενο το οποίο διαχωρίζεται απολύτως απ' αυτόν. Πρόκειται για μια αξιοθρήνητη, ανυπόφορη κατάσταση. Δεν κινδυνεύεις καν να σε πιάσουνε στα πράσα."
Η παλιά καλή εποχή του Δαυίδ ανήκει δυστυχώς οριστικά στο παρελθόν.
 

Η υποκατάσταση του υποκατάστατου

Μια γυναίκα κι ένας άντρας επικοινωνούν μόνο τηλεφωνικά. Καθώς περνά ο καιρός, οι δύο συνομιλητές προχωρούν σε όλο και πιο προσωπικές εκμυστηρεύσεις. Δεν έχουν συναντηθεί ποτέ και δεν πρόκειται ποτέ να συναντηθούν. Στο τέλος όμως ξέρουν τόσα ο ένας για την άλλη και αντιστρόφως, ώστε να πετυχαίνουν έναν ταυτόχρονο τηλεφωνικό οργασμό.
Μια μέρα, ο άντρας αφηγείται στη γυναίκα την εμπειρία που είχε με μια συνάδελφό του: Κάθονταν και οι δύο τυλιγμένοι σε μια κουβέρτα μπροστά στην τηλεόραση που έδειχνε μια ταινία πορνό. Κοιτάζοντας τη μικρή οθόνη, η συνάδελφος του άντρα άρχισε να αυνανίζεται κάτω από την κουβέρτα, και μετά από λίγο την ακολούθησε κι αυτός, ερεθισμένος από ό,τι μισοέβλεπε και από ό,τι μπορούσε να φανταστεί ότι συνέβαινε κάτω από το σκέπασμα. "Ηθελα να ακουμπήσω το στήθος της", αφηγείται ο άντρας στη συνομιλήτριά του, "αλλά ήξερα πως κάτι τέτοιο θα περιέπλεκε τα πράγματα, θα ήταν λάθος. (...) Ηταν αναψοκοκκινισμένη, τα μάγουλά της έλαμπαν, φαινόταν τόσο μεταμορφωμένη, σεξουαλική και χαριτωμένη, και κοίταξα τα χέρια της που συναντιούνταν κάτω από την κουβέρτα και τους καρπούς της που ήταν λυγισμένοι έτσι ώστε τα μπράτσα της έσπρωχναν κάπως το στήθος από τα πλάγια και είπα: "Μπορώ ν' αγγίξω το μπράτσο σου;", κι εκείνη κούνησε το κεφάλι κι εγώ ακούμπησα το εσωτερικό του βραχίονά της, ακριβώς πάνω απ' τον καρπό, κι ένιωσα τον τένοντα να πάλλεται καθώς χαϊδευόταν, κι αυτή η έμμεση αίσθηση, ότι δηλαδή μπορούσα να πάρω το σφυγμό του αυνανισμού της, ήταν υπεραρκετή για μένα."
Το παράθεμα αυτό από το μυθιστόρημα "VOX" του Νίκολσον Μπέικερ ( μετάφραση Σ. Τριανταφύλλου, Σέλας 1993) αφηγείται ότι ένας άντρας αφηγείται τηλεφωνικά σε μια γυναίκα ότι αυνανίστηκε κοιτάζοντας μια γυναίκα που αυνανιζόταν κοιτώντας κάποιους άλλους να συνουσιάζονται στην τηλεόραση. Με άλλα λόγια περιγράφει μια αλλεπάλληλη διαμεσολάβηση της επιθυμίας, μια διαρκή υποκατάσταση του υποκατάστατου της ικανοποίησης. Αποφεύγοντας το ρίσκο που συνεπάγεται η συνάντηση δύο πραγματικών ανθρώπων, οι ήρωες του Νίκολσον Μπέικερ καταφεύγουν αποκλειστικά στην αυτοϊκανοποίηση. "Στο μυθιστόρημα αυτό η φαντασία έχει κατακτήσει την εξουσία", σημείωνε ο Ούλριχ Γκράινερ στην Zeit (10 Ιουλίου 1992). "Αλλά κινητοποιεί πλέον μόνο την αυτοϊκανοποίηση. Εχει δηλαδή το ίδιο ακριβώς αποτέλεσμα με το σεξ στην τηλεόραση".


(ΑΥΝΑ)ΝΥΣΤΑΛΕΟΙ

Με το ένα χέρι στο τηλεκοντρόλ

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες θεωρίες περί αυνανισμού δίνει ίσως εξήγηση στην ροπή των καναλιών να προγραμματίζουν γαργαλιστικές μεταμεσονύκτιες εκπομπές που τέρπουν τους τηλεθεατές. Σύμφωνα μ' αυτή τη θεωρία που διατύπωσε πρώτος ο Μαντεγκάτσα, ο αυνανισμός είναι προϊόν της ανάπτυξης του πολιτισμού. Το ίδιο ισχυρίστηκε και ο Ντόνερ, ο οποίος υποστήριξε ότι ο αυνανισμός εμφανίστηκε μόνο στους νεότερους χρόνους και κυρίως στα μέσα του προηγούμενου αιώνα, όταν το "φαινόμενο" έλαβε τεράστιες διαστάσεις.
Αν ευσταθούσαν αυτές οι απόψεις, το συμπέρασμα θα ήταν αβίαστο: εφόσον η τηλεόραση είναι παράγωγο της πιο πρόσφατης τεχνολογικής εξέλιξης, είναι φυσικό να συνδέεται με τη ραγδαία αυτή διάδοση της ερωτικής χειροπραξίας. Δυστυχώς, όμως, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Καταφεύγουμε στην έμπειρη πένα του σεξολόγου Γεώργιου Κ. Ζουράρι. "Η θεωρία του Μαντεγκάτσα, κατά την οποίαν ο αυνανισμός είναι ένας από τους πικρότερους καρπούς του πολιτισμού, δεν ημπορεί σοβαρώς να ευσταθήση. Είναι βεβαίως ορθόν ότι το πάθος δεν έχει την ιδίαν έκτασιν και διάδοσιν εις τους πρωτογόνους λαούς που έχει εις τους πολιτισμένους. Αλλά το γεγονός τούτο οφείλεται εις το ότι, λόγω ανυπαρξίας ηθικών και περιοριστικών κανόνων, η απόκτησις και κατάκτησις της γυναίκας και η φυσική σεξουαλική ικανοποίησις είναι εις αυτούς ασυγκρίτως ευκολωτέρα, και συνεπώς η προς τον αυνανισμόν διέξοδος σπανιωτέρα, παρά εις τους λαούς με ανεπτυγμένον το ηθικόν συναίσθημα και διεπομένους από ορισμένους κανόνας ηθικής τάξεως και αρχής. Κατά τα άλλα ο αυνανισμός είναι τόσον διαδομένος εις όλον τον κόσμον όσον ακριβώς και η συνουσία. Τον συναντώμεν σήμερον παντού, εις όλα τα κλίματα, εις όλας τας ηπείρους, εις τας πόλεις και εις την ύπαιθρον, εις τους ανεπτυγμένους και αμορφώτους, εις τους πλουσίους και τους πτωχούς, όπως ακριβώς θα τον ευρίσκαμεν εις την προϊστορικήν εποχήν προ εκατοντάδων χιλιάδων ετών." ( 'Αυνανισμός', σελ. 37)
Αυτή η καθολική, πανανθρώπινη και διϊστορική πραγματικότητα δεν θα περίμενε λοιπόν την τηλεόραση για να εκδηλωθεί. Ομως οι ειδικές τηλεοπτικές εκπομπές διευκολύνουν καθώς φαίνεται αυτό που οι ειδικοί ονομάζουν 'πνευματικό αυνανισμό': "Οι εκ του φυσιολογικού, όσον αφορά την κατεύθυνσιν της ορμής, παρεκκλίνοντες και αυνανιζόμενοι άνδρες και γυναίκες σκέπτονται σχεδόν πάντοτε κατά την στιγμήν της αυνανιστικής ενεργείας το πρόσωπον, την υπόθεσιν ή την πράξιν, η οποία σεξουαλικώς τους ερεθίζει και τους διεγείρει. Αλλοτε πάλιν αι παραστάσεις αυταί ή αι φαντασιώσεις ισχυροποιούνται κατά πολύ με την ανάγνωσιν κατάλληλων περιγραφών ή με την θέαν ερεθιστικών εικόνων. (...) Την μορφήν αυτήν την ονομάζομεν πνευματικόν αυνανισμόν. (...) Μέχρι προ ολίγων ετών υπεστηρίζετο από πολλούς ότι ο αυνανισμός με φανταστικάς εικόνας και παραστάσεις, ο πνευματικός δηλαδή αυνανισμός, ήτο εξαιρετικώς επιζήμιος, λόγω της μεγάλης χρησιμοποιήσεως του κεντρικού εγκεφαλικού κέντρου και της εκ ταύτης προκαλούμενης εξασθενήσεως. Ο Θεόδωρος Ράικ μάλιστα, φίλος και μαθητής του Φρόυντ, υποστηρίζει ότι ο αυνανισμός δεν θα επροξενούσε καμίαν βλάβην εις τον οργανισμόν, αν δεν είχε συνοδούς φανταστικάς εικόνας πάσης φύσεως και διαφόρους φαντασιώσεις." (στο ίδιο, σελ. 27 και 89).
Μετά την περιπλάνησή του σε κείμενα θεωρητικών που ενοχοποιούν λίγο ή περισσότερο τον αυνανισμό, ο Ζουράρις καταλήγει στο ασφαλές συμπέρασμα: "Ο αυνανισμός ως τοιούτος βλάπτει τόσον ολίγον όσον ακριβώς και η συνουσία". (στο ίδιο, σελ. 91). Αν λοιπόν κάτι άλλαξε τα τελευταία χρόνια, αυτό είναι μόνο η στάση της κοινωνίας απέναντι στο φαινόμενο. Μέχρι πριν λίγες δεκαετίες ο αυνανισμός συγκαταλεγόταν στα σοβαρά αμαρτήματα και αντιμετωπιζόταν ως ασθένεια, "ολέθρια έξις". Σήμερα φτάνουμε στο στάδιο που η επικεφαλής των Υπηρεσιών Υγείας στις ΗΠΑ διερωτάται για τους τρόπους επίσημης ενημέρωσης των νέων γύρω απ' τον αυνανισμό, έστω κι αν αυτός της ο προβληματισμός την οδηγεί σε απόλυση.
Ο γνωστός ρεαλιστής ιταλός συγγραφέας Αλμπέρτο Μοράβια έχει πάει ήδη ένα βήμα παρακάτω. Υποστηρίζει ότι "η αυτοϊκανοποίηση είναι η μοναδική σεξουαλική πράξη που έχει να κάνει με την κουλτούρα, διότι πηγάζει εξολοκλήρου από τη φαντασία". Παρακολουθώντας, όμως, μερικά ελληνικά μεταμεσονύκτια προγράμματα, αναρωτιόμαστε μήπως ισχύει και το αντίστροφο. Μήπως, δηλαδή, η φαντασία ορισμένων παραγωγών έχει πηγή της την αυτοϊκανοποίηση.


(Ελευθεροτυπία, 8/1/1995)

 

www.iospress.gr                                          ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ